خصومت است . » پس ، جدال در اين تعاريف بين مراء ( ستيزه‌گرى ) و دشمنى ، و بين ساكت ساختن و ملزم نمودن خصم است ؛ گويى جدال درگيرى و مشاجره است و سلاح آنها سخن و دليل مىباشد و گويى هدف آن چيزى جز غلبه بر خصم و سپس اظهار دليل ، بر وى نيست . به عبارت ديگر ، نوعى انتقام گرفتن از راه كلام و به‌كاربستن دليل و برهان است و گاهى براى دو طرف گرايشى به اعتراف به حقيقت و كوتاه آمدن در برابر آن وجود ندارد . و گاهى حق به جانب يكى باشد و ديگرى به آن اعتراف نكند . باور رايج آن است كه جدل سازندهء حق است و آن را هرگونه كه بخواهد آشكار مىسازد ، و حق آن نيست كه طبيعت جدال آن را فرض مىشمارد . راغب اصفهانى معتقد است ، جدال عبارت است از : « مذاكره به روش درگيرى و غلبه جستن بر ديگرى ، و اصل آن از « جدلت الحبل » ؛ يعنى ريسمان را محكم بافتم ، و « جدلت البناء » ؛ يعنى ساختمان را محكم ساختم ، مىباشد . » گويى دو طرف مجادله هريك ديگرى را از نظرش به هم مىبافد . و گفته شده است : اصل جدال ، درگيرى و طرف مقابل را بر زمين سخت افكندن است . خداوند مىفرمايد : الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ « 1 » ؛ وَ إِنْ جادَلُوكَ فَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ « 2 » ؛ قَدْ جادَلْتَنا فَأَكْثَرْتَ جِدالَنا « 3 » ؛ ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًا « 4 » ؛ وَ كانَ الْإِنْسانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا « 5 » ؛ يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ « 6 » ؛ وَ جادَلُوا بِالْباطِلِ « 7 » ؛ وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ « 8 » . لفظ جدال ، جدل ، مجادله و مشتقّات آن در آيات قرآن تنها در مقام ذم ، توهين و زشت

--> ( 1 ) - غافر ( 40 ) آيهء 35 : كسانى كه دربارهء آيات خدا - بدون حجتى كه براى آنان آمده باشد - مجادله مىكنند . ( 2 ) - حج ( 22 ) آيهء 68 : و اگر با تو مجادله كردند ، بگو : خدا به آنچه مىكنيد داناتر است . ( 3 ) - هود ( 11 ) آيهء 32 : واقعا با ما جدال كردى ! و بسيار هم جدال كردى . ( 4 ) - زخرف ( 43 ) آيهء 58 : آن [ مثال ] را جز از راه جدال براى تو نزدند . ( 5 ) - كهف ( 18 ) آيهء 54 : انسان بيش از هر چيز سر جدال دارد . ( 6 ) - هود ( 11 ) آيهء 74 : دربارهء قوم لوط با ما [ به قصد شفاعت ] چون و چرا مىكرد . ( 7 ) - غافر ( 40 ) آيهء 5 : و به وسيلهء باطل جدال نمودند . ( 8 ) - حج ( 22 ) آيهء 3 : و برخى از مردم دربارهء خدا مجادله مىكنند .